Chỉ spun, filament và multifilament là gì? Phân biệt cấu trúc, đặc tính và ứng dụng

Trong ngành sợi, dệt may và sản xuất chỉ công nghiệp, các thuật ngữ spun, filament và multifilament thường xuyên xuất hiện trên bảng thông số kỹ thuật, báo giá hoặc yêu cầu đặt hàng. Tuy nhiên, không ít người vẫn nhầm rằng đây là ba loại chỉ hoàn toàn tách biệt.

Về bản chất, chỉ có hai nhóm cấu trúc nền tảng:

• Spun yarn: sợi được tạo thành từ nhiều xơ ngắn.
• Filament yarn: sợi được tạo thành từ một hoặc nhiều xơ liên tục.

Trong nhóm filament lại tiếp tục được chia thành:

• Monofilament: chỉ có một filament liên tục.
• Multifilament: gồm nhiều filament nhỏ chạy liên tục theo chiều dài sợi.

Theo cách phân loại kỹ thuật, multifilament là một dạng của filament chứ không phải nhóm hoàn toàn ngang hàng với filament. Filament được hiểu là xơ có chiều dài liên tục; một sợi filament có thể chứa một hoặc nhiều xơ liên tục bên trong.

Việc hiểu đúng cấu trúc của từng loại chỉ giúp doanh nghiệp lựa chọn sản phẩm phù hợp hơn với máy may, vật liệu cần may, yêu cầu độ bền đường may và chi phí sản xuất.

 

Table of Contents [Hide]

---

1. Chỉ spun là gì?

Chỉ spun, còn gọi là chỉ xơ ngắn hoặc chỉ kéo từ xơ staple, được tạo ra bằng cách tập hợp nhiều đoạn xơ có chiều dài giới hạn, sau đó kéo mảnh và xoắn chúng lại thành một sợi liên tục.

Các loại xơ được sử dụng để sản xuất chỉ spun có thể là:

• Xơ cotton tự nhiên.
• Xơ polyester cắt ngắn.
• Xơ viscose.
• Xơ acrylic.
• Xơ aramid.
• Một số loại xơ polyolefin dùng cho ứng dụng công nghiệp.

Trong quá trình sản xuất, xơ thường trải qua các công đoạn như mở xơ, chải, ghép, kéo thô, kéo sợi và đánh ống. Với chỉ may, nhiều sợi đơn còn được chập và se lại để tạo thành kết cấu có độ bền cao hơn. Quy trình sản xuất spun polyester thông thường bao gồm mở xơ, chải, ghép, kéo thô, kéo sợi và xử lý sợi thành phẩm.

1.1. Đặc điểm cấu trúc của chỉ spun

Do được tạo thành từ nhiều xơ ngắn chồng lên nhau, bề mặt chỉ spun thường có những đầu xơ nhỏ nhô ra ngoài. Hiện tượng này được gọi là độ xù hoặc độ lông của sợi.

Độ xù không phải lúc nào cũng là khuyết điểm. Trong nhiều ứng dụng, bề mặt dạng xơ giúp chỉ:

• Có cảm giác mềm hơn.
• Bám tốt hơn vào bề mặt vải hoặc bao bì.
• Tạo đường may có vẻ ngoài mờ, tự nhiên.
• Giữ dầu bôi trơn tương đối tốt.
• Hình thành vòng chỉ ổn định trong một số loại máy may.

So với filament, sợi spun thường có bề mặt nhiều lông hơn, độ đồng đều thấp hơn và vẻ ngoài ít bóng hơn. Ngược lại, sợi filament thường mịn, đều và bóng hơn.

1.2. Ưu điểm của chỉ spun

Chỉ spun được sử dụng phổ biến nhờ những ưu điểm sau:

Bề mặt mềm và ít bóng

Đường may bằng chỉ spun thường có vẻ ngoài tự nhiên, không phản sáng mạnh. Đặc tính này phù hợp với quần áo, hàng dệt gia dụng, bao bì và những sản phẩm không yêu cầu bề mặt chỉ quá bóng.

Khả năng bám vật liệu tốt

Bề mặt xơ tạo ra ma sát nhất định giữa chỉ và vật liệu. Điều này có thể giúp mũi may ổn định, đặc biệt trên một số loại vải dệt hoặc bao bì có bề mặt trơn.

Dễ sản xuất với nhiều kích thước

Chỉ spun có thể được kéo thành nhiều cấp độ mảnh, sau đó chập thành các kết cấu như 20/2, 20/3, 20/6, 20/8 hoặc 20/9 tùy hệ thống đánh số và mục đích sử dụng.

Chi phí phù hợp với ứng dụng phổ thông

Trong nhiều trường hợp, chỉ spun có giá thành cạnh tranh hơn so với chỉ filament cường lực hoặc chỉ filament có xử lý bonding.

Phạm vi ứng dụng rộng

Spun polyester là một trong những loại chỉ may được sử dụng rộng rãi vì có nhiều kích thước, màu sắc và phù hợp với nhiều công đoạn may thông thường.

1.3. Hạn chế của chỉ spun

Bên cạnh ưu điểm, chỉ spun cũng có một số giới hạn:

• Độ bền kéo trên cùng một độ mảnh thường thấp hơn chỉ filament liên tục có cùng vật liệu và chất lượng tương đương.
• Dễ phát sinh bụi xơ hoặc lông chỉ trong quá trình chạy tốc độ cao.
• Độ đồng đều phụ thuộc nhiều vào chất lượng xơ và công nghệ kéo sợi.
• Bề mặt có thể bị xơ rõ hơn sau khi ma sát nhiều lần.
• Khả năng chịu mài mòn thường không bằng chỉ multifilament cường lực.
• Các điểm nối hoặc vùng không đều có thể ảnh hưởng đến độ ổn định khi may.

Tuy nhiên, không nên kết luận mọi loại chỉ spun đều yếu. Độ bền thực tế còn phụ thuộc vào vật liệu, chiều dài xơ, độ mảnh, mức xoắn, số sợi chập, chất lượng nguyên liệu và công nghệ hoàn tất.

2. Chỉ filament là gì?

Chỉ filament được tạo thành từ một hoặc nhiều xơ có chiều dài liên tục. Mỗi filament có thể chạy xuyên suốt gần như toàn bộ chiều dài của sợi, thay vì được ghép từ nhiều đoạn xơ ngắn như chỉ spun.

Filament nhân tạo thường được sản xuất bằng cách:

• Làm nóng chảy hoặc hòa tan polymer.
• Đưa vật liệu qua các lỗ nhỏ trên đầu phun sợi.
• Làm nguội hoặc đông tụ dòng polymer.
• Kéo giãn để định hướng phân tử.
• Gom, xử lý và cuộn sợi.
• Se, chập hoặc tạo cấu trúc theo yêu cầu.

Một sợi filament có thể được tạo thành từ:

• Một filament duy nhất.
• Nhiều filament nhỏ.
• Filament thẳng.
• Filament tạo nhún hoặc tạo phồng.
• Filament xoắn.
• Filament liên kết bằng khí.
• Filament được phủ chất kết dính.

Các vật liệu filament phổ biến gồm polyester, nylon, polypropylene, rayon và một số polymer kỹ thuật.

3. Filament và multifilament có giống nhau không?

Filament và multifilament có liên quan trực tiếp nhưng không hoàn toàn đồng nghĩa.

Filament là tên gọi chung cho cấu trúc sử dụng xơ liên tục. Trong nhóm này có hai dạng cơ bản:

3.1. Monofilament

Monofilament chỉ gồm một xơ liên tục có đường kính tương đối lớn.

Có thể hình dung cấu trúc này tương tự một sợi dây cước nhỏ. Vì chỉ có một filament nên bề mặt thường rất trơn, ít xù và không có nhiều xơ nhỏ tách rời.

Monofilament được sử dụng trong:

• Dây câu.
• Lưới.
• Vải lọc.
• Chỉ may trong suốt.
• Vải kỹ thuật.
• Bàn chải.
• Một số loại dây đai và vật liệu công nghiệp.

Hạn chế của monofilament là độ cứng tương đối cao. Với những đường may tiếp xúc trực tiếp với da, loại chỉ này có thể tạo cảm giác cứng hoặc khó chịu hơn các cấu trúc mềm.

3.2. Multifilament

Multifilament gồm nhiều filament nhỏ được gom lại thành một bó sợi. Các filament có thể nằm song song, được xoắn, chập, tạo rối bằng khí hoặc xử lý bề mặt để tăng tính liên kết.

Ví dụ, một sợi PP multifilament 900D có thể được cấu tạo từ hàng chục hoặc hàng trăm filament nhỏ. Tổng độ mảnh của toàn bộ bó sợi là 900 denier, nhưng số lượng và độ mảnh của từng filament phụ thuộc thiết kế sản phẩm.

Vì được tạo thành từ nhiều filament nhỏ nên multifilament thường mềm và linh hoạt hơn monofilament có cùng tổng độ mảnh.

>>> Xem thêm: Sợi PP multifilament và monofilament khác nhau thế nào? So sánh chi tiết từ cấu tạo đến ứng dụng

4. Chỉ multifilament là gì?

Chỉ multifilament là loại chỉ được cấu tạo từ nhiều xơ liên tục nhỏ chạy dọc theo chiều dài sợi. Những filament này được tập hợp thành một bó, sau đó có thể tiếp tục se hoặc chập thành chỉ thành phẩm.

Một chỉ multifilament công nghiệp có thể trải qua các bước:

• Đùn kéo filament.
• Kéo giãn định hướng.
• Gom nhiều filament thành bó.
• Se sợi đơn.
• Chập nhiều sợi đơn.
• Se hoàn thiện.
• Định hình nhiệt.
• Tẩm dầu hoặc chất bôi trơn.
• Bonding nếu cần tăng khả năng chống bung.
• Đánh ống thành phẩm.

Chỉ multifilament xoắn được sản xuất bằng cách xoắn các filament polyester hoặc nylon thành bó liên kết, sau đó có thể chập thành chỉ may. Loại cấu trúc này thường có độ bền cao theo kích thước, khả năng chịu mài mòn và độ bền sử dụng tốt.

4.1. Ưu điểm của chỉ multifilament

Độ bền kéo cao

Do mỗi filament chạy liên tục theo chiều dài sợi nên tải trọng được phân bố tương đối đều. Chỉ multifilament thường đạt độ bền cao hơn chỉ spun có cùng vật liệu và độ mảnh tương đương.

Các tài liệu kỹ thuật về chỉ may công nghiệp cũng ghi nhận chỉ filament liên tục thường có độ bền cao hơn các loại spun hoặc cotton cùng kích thước.

Độ đồng đều tốt

Nếu quá trình đùn kéo và se được kiểm soát tốt, đường kính và tính chất cơ học của sợi tương đối ổn định. Điều này giúp giảm dao động lực căng khi chạy máy.

Ít phát sinh bụi xơ

Filament liên tục không có nhiều đầu xơ ngắn nhô ra như sợi spun. Vì vậy, lượng bụi và lông sợi thường thấp hơn.

Chịu mài mòn tốt

Bề mặt liên tục và kết cấu chặt giúp chỉ multifilament thích hợp với các đường may chịu ma sát, tải trọng lặp lại hoặc điều kiện sử dụng khắc nghiệt.

Linh hoạt hơn monofilament

Nhiều filament nhỏ có thể trượt và dịch chuyển tương đối trong bó sợi. Nhờ đó, multifilament thường mềm và dễ uốn hơn một monofilament có tổng kích thước tương đương.

Có thể điều chỉnh tính chất thông qua số lượng filament

Cùng một tổng denier nhưng thay đổi số filament sẽ tạo ra cảm giác và tính chất khác nhau:

• Ít filament, mỗi filament lớn: sợi cứng và chắc hơn.
• Nhiều filament, mỗi filament nhỏ: sợi mềm, mịn và linh hoạt hơn.

4.2. Hạn chế của chỉ multifilament

• Chi phí sản xuất có thể cao hơn spun yarn phổ thông.
• Các filament có thể tách hoặc bung nếu mức xoắn không phù hợp.
• Sợi dễ bị móc xước khi tiếp xúc với cạnh sắc.
• Một số cấu trúc cần bonding để chống tưa và tăng ổn định.
• Bề mặt trơn có thể làm thay đổi khả năng tạo vòng trên máy may.
• Cần kiểm soát lực căng, kim, tốc độ máy và chất bôi trơn.
• Với polymer có nhiệt độ mềm thấp, ma sát kim có thể làm sợi nóng, chảy hoặc đứt.

5. Bảng so sánh chỉ spun, monofilament và multifilament

Tiêu chí	Chỉ spun	Chỉ monofilament	Chỉ multifilament
Cấu trúc	Nhiều xơ ngắn được kéo và xoắn	Một filament liên tục	Nhiều filament liên tục
Bề mặt	Có lông, tương đối mờ	Rất trơn, ít lông	Mịn, có thể bóng
Độ mềm	Mềm	Thường cứng hơn	Mềm và linh hoạt
Độ đồng đều	Phụ thuộc quá trình kéo sợi	Rất đồng đều	Tương đối đồng đều
Độ bền theo cùng độ mảnh	Trung bình đến khá	Khá cao	Cao
Khả năng chịu mài mòn	Trung bình	Tốt	Tốt đến rất tốt
Phát sinh bụi xơ	Nhiều hơn	Rất thấp	Thấp
Khả năng bung tách	Ít tách filament nhưng có thể xơ	Không tách bó	Có thể tưa nếu thiếu xoắn hoặc bonding
Bề mặt đường may	Mờ, tự nhiên	Mảnh, hơi cứng	Mịn, rõ và có thể bóng
Ứng dụng	May mặc, bao bì, dệt gia dụng	Lưới, lọc, chỉ trong suốt	Bao bì, giày da, dây đai, lưới, vải kỹ thuật
Mức giá	Thường cạnh tranh	Tùy polymer và kích thước	Thường cao hơn chỉ spun phổ thông

Bảng trên chỉ phản ánh xu hướng chung. Không thể xác định loại chỉ tốt hơn chỉ dựa vào tên cấu trúc. Một sợi spun chất lượng cao có thể hoạt động tốt hơn một sợi multifilament được sản xuất hoặc hoàn tất không phù hợp.

6. Tại sao chỉ multifilament thường bền hơn chỉ spun?

Sự khác biệt nằm ở cách truyền tải lực bên trong sợi.

Ở chỉ spun, tải trọng được truyền qua:

• Ma sát giữa các xơ ngắn.
• Lực giữ do độ xoắn.
• Mức độ liên kết giữa các xơ.
• Chiều dài và độ bền của từng xơ.

Khi kéo căng, một số xơ có thể trượt tương đối trước khi đứt. Những vùng xơ ngắn, xơ yếu hoặc phân bố không đều có thể trở thành điểm suy giảm độ bền.

Trong chỉ multifilament, nhiều filament chạy liên tục theo chiều dài. Tải trọng được chia cho nhiều thành phần liên tục, làm giảm ảnh hưởng của hiện tượng trượt xơ.

Tuy vậy, độ bền cuối cùng vẫn chịu ảnh hưởng bởi:

• Loại polymer.
• Cấp độ nguyên liệu.
• Tổng denier hoặc tex.
• Số lượng filament.
• Tỷ lệ kéo giãn.
• Độ định hướng phân tử.
• Mức xoắn.
• Số sợi chập.
• Quá trình định hình nhiệt.
• Mức độ hư hại trong sản xuất.
• Điều kiện bảo quản và sử dụng.

Do đó, không nên chỉ nhìn chữ “multifilament” để kết luận sản phẩm chắc chắn phù hợp hơn.

7. Sợi PP multifilament là gì?

Sợi PP multifilament là bó sợi được tạo thành từ nhiều filament polypropylene liên tục. Hạt nhựa PP được nung chảy, đưa qua đầu phun nhiều lỗ, làm nguội, kéo giãn và gom thành bó.

Sau công đoạn kéo sợi, PP multifilament có thể được:

• Se xoắn.
• Chập nhiều lớp.
• Tạo màu.
• Tẩm dầu.
• Định hình.
• Đánh thành ống, côn hoặc bobbin.
• Gia công thành chỉ may, dây, đai hoặc vải kỹ thuật.

PP multifilament thường được quan tâm nhờ:

• Khối lượng riêng thấp.
• Không hút ẩm đáng kể.
• Khả năng kháng nhiều loại hóa chất.
• Trọng lượng nhẹ so với nhiều loại sợi khác.
• Có thể sản xuất nhiều cấp độ denier.
• Phù hợp với nhiều ứng dụng công nghiệp.

Các ứng dụng phổ biến gồm:

• Chỉ may bao công nghiệp.
• Dây dệt và dây đai.
• Dây buộc.
• Lưới.
• Vải lọc.
• Vải kỹ thuật.
• Dây cáp nhẹ.
• Các chi tiết dệt phục vụ nông nghiệp và bao bì.

Lưu ý khi dùng PP multifilament làm chỉ may

Polypropylene có đặc tính nhiệt khác polyester hoặc nylon. Khi may ở tốc độ cao, ma sát giữa kim, chỉ và vật liệu có thể làm nhiệt độ kim tăng mạnh.

Nếu cài đặt không phù hợp, chỉ có thể xuất hiện:

• Xơ bề mặt.
• Co rút cục bộ.
• Biến dạng.
• Mềm hoặc chảy.
• Đứt gần lỗ kim.
• Dính vào rãnh kim.
• Mất độ bền sau khi đi qua kim.

Để hạn chế, cần kiểm soát:

• Kích thước kim.
• Hình dạng mũi kim.
• Tình trạng rãnh và lỗ kim.
• Tốc độ máy.
• Độ căng chỉ.
• Chất lượng dầu hoàn tất.
• Mật độ mũi may.
• Độ dày vật liệu.
• Nhiệt độ môi trường sản xuất.

8. Chỉ spun PE và PP multifilament khác nhau như thế nào?

Trong ngành may bao, chỉ spun PE và PP multifilament có thể cùng được sử dụng nhưng cấu trúc và đặc tính không giống nhau.

Chỉ spun PE

Chỉ spun PE thường được sản xuất từ sợi đơn dạng spun, sau đó chập và se thành các quy cách như 20/6, 20/8 hoặc 20/9.

Đặc điểm thường gặp:

• Bề mặt có độ xơ nhất định.
• Đường may không quá bóng.
• Khả năng bám vật liệu tốt.
• Phù hợp với nhiều dòng máy may bao.
• Chi phí hợp lý cho sản xuất số lượng lớn.
• Dễ xây dựng nhiều quy cách chập.

PP multifilament

PP multifilament được tạo thành từ nhiều filament PP liên tục.

Đặc điểm thường gặp:

• Bề mặt mịn hơn.
• Ít bụi xơ.
• Độ đồng đều tốt.
• Có thể đạt độ bền cao theo trọng lượng.
• Phù hợp với các ứng dụng cần sợi nhẹ và bền.
• Tính chất có thể thay đổi rõ rệt theo số filament và mức xoắn.

Nên chọn loại nào?

Không có một lựa chọn đúng cho mọi loại bao. Doanh nghiệp nên căn cứ vào:

• Trọng lượng hàng hóa đóng trong bao.
• Chất liệu bao.
• Có lớp lót PE hay không.
• Kiểu đường may.
• Khoảng cách mũi may.
• Tốc độ máy.
• Yêu cầu chống bung miệng bao.
• Điều kiện vận chuyển.
• Khả năng chịu rơi.
• Chi phí trên mỗi đường may.

Tốt nhất nên chạy thử chỉ trên đúng máy và đúng vật liệu sản xuất trước khi đặt hàng số lượng lớn.

9. Denier, tex và số filament có ý nghĩa gì?

Khi mua filament hoặc multifilament, người dùng thường gặp các thông số như 600D, 900D, 1000D hoặc 1200D.

Denier là gì?

Denier thể hiện khối lượng tính bằng gram của 9.000 mét sợi.

Denier càng lớn thì tổng độ mảnh của bó sợi thường càng lớn. Tuy nhiên, hai sợi cùng 900D chưa chắc có cấu trúc và độ bền giống nhau.

Ví dụ:

• Sợi 900D có 48 filament.
• Sợi 900D có 96 filament.
• Sợi 900D có 144 filament.

Cả ba đều có tổng độ mảnh 900D nhưng độ mảnh của từng filament khác nhau. Sợi có nhiều filament nhỏ thường mềm và linh hoạt hơn; sợi có ít filament lớn thường cứng và thô hơn.

Tex là gì?

Tex là khối lượng tính bằng gram của 1.000 mét sợi. Đây là một đơn vị biểu thị mật độ dài của sợi.

Khi so sánh sản phẩm, cần xác định rõ:

• Thông số đang tính cho sợi đơn hay chỉ thành phẩm.
• Đã tính số lớp chập hay chưa.
• Sản phẩm sử dụng đơn vị denier, tex hay hệ số đếm gián tiếp.
• Sai số khối lượng cho phép.
• Độ co sau xử lý nhiệt.

10. Ứng dụng phù hợp của từng loại chỉ

Chỉ spun phù hợp với

• Quần áo thông dụng.
• Hàng dệt gia dụng.
• Bao PP dệt.
• Bao giấy nhiều lớp.
• Bao nông sản.
• Một số loại bao thức ăn chăn nuôi.
• Đường may cần bề mặt mờ.
• Sản phẩm ưu tiên chi phí.
• Công đoạn yêu cầu độ bám chỉ tương đối tốt.

Chỉ monofilament phù hợp với

• Đường may trong suốt.
• Chần mền.
• May giấu mũi.
• Lưới.
• Vải lọc.
• Vật liệu kỹ thuật.
• Sản phẩm cần tiết diện tròn và bề mặt trơn.

Chỉ multifilament phù hợp với

• Giày dép.
• Túi xách.
• Đồ da.
• Dây đai.
• Bao bì tải trọng cao.
• Lưới công nghiệp.
• Vải địa kỹ thuật.
• Sản phẩm ngoài trời.
• Đường may chịu kéo và mài mòn.
• Các chi tiết yêu cầu độ bền cao nhưng vẫn cần độ mềm.

Chỉ multifilament nylon hoặc polyester có xử lý bonding đặc biệt thích hợp với các đường may chịu tải, ma sát hoặc chạy máy đa hướng vì lớp liên kết giúp hạn chế bung và tách sợi.

11. Chỉ filament dạng thẳng và filament textured khác nhau thế nào?

Không phải mọi loại filament đều có bề mặt trơn và ít độ phồng.

Filament dạng thẳng

Các filament nằm tương đối song song và thẳng theo trục sợi. Loại này thường có:

• Bề mặt mịn.
• Độ bóng cao.
• Độ phồng thấp.
• Độ đồng đều tốt.
• Độ bền kéo cao.

Filament textured

Filament được tạo nhún, xoắn giả hoặc xử lý để tăng độ phồng. Loại sợi này có:

• Cảm giác mềm hơn.
• Độ che phủ đường may tốt.
• Khả năng co giãn cao hơn.
• Bề mặt ít giống sợi cước.
• Phù hợp làm chỉ móc hoặc chỉ dưới trong đường may vắt sổ.

Filament có thể tồn tại ở dạng textured hoặc không textured; filament không textured thường nằm thẳng, song song và có độ phồng thấp.

12. Corespun có phải là spun hay filament không?

Corespun là cấu trúc kết hợp giữa hai nhóm.

Một sợi corespun thường gồm:

• Lõi bên trong bằng filament polyester liên tục.
• Lớp xơ spun cotton hoặc polyester bao bên ngoài.

Cấu trúc này tận dụng:

• Độ bền của lõi filament.
• Bề mặt mềm và độ bám của lớp xơ spun.
• Vẻ ngoài mờ hơn chỉ filament thuần.
• Khả năng hoạt động ổn định trên nhiều công đoạn may.

Corespun không phải chỉ spun thuần và cũng không phải filament thuần. Đây là cấu trúc lai được thiết kế để cân bằng độ bền, khả năng chịu mài mòn và tính may.

13. Những yếu tố cần kiểm tra khi mua chỉ công nghiệp

Tên gọi spun hay multifilament chỉ cho biết một phần cấu trúc. Để đánh giá chất lượng thực tế, doanh nghiệp nên kiểm tra thêm các yếu tố sau.

Độ mảnh thực tế

Cần đo tex hoặc denier thực tế trên nhiều mẫu. Sai lệch độ mảnh có thể làm thay đổi lực căng, độ phủ và lượng chỉ tiêu hao.

Độ bền kéo

Không chỉ xem lực đứt trung bình mà còn phải xem độ dao động giữa các mẫu. Một lô chỉ có lực đứt trung bình cao nhưng biến động lớn vẫn có nguy cơ đứt bất thường khi chạy máy.

Độ giãn khi đứt

Độ giãn ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ lực, tạo vòng chỉ và độ ổn định của đường may. Chỉ quá ít giãn có thể dễ đứt khi chịu lực giật; chỉ quá giãn có thể làm đường may lỏng hoặc biến dạng.

Mức xoắn

Xoắn quá thấp có thể làm bó sợi lỏng, dễ tưa. Xoắn quá cao có thể làm chỉ cứng, xoắn ngược hoặc tạo vòng không ổn định.

Hướng xoắn

Cần xác định hướng xoắn S hoặc Z và mức độ tương thích với kết cấu máy. Hướng xoắn không phù hợp có thể làm chỉ bị mở xoắn trong một số công đoạn.

Độ đồng đều

Kiểm tra các đoạn dày, mỏng, nút nối, điểm xù và lỗi se. Đây là nguyên nhân thường gặp gây kẹt bộ căng hoặc đứt chỉ đột ngột.

Dầu bôi trơn

Dầu hoàn tất ảnh hưởng trực tiếp đến ma sát, nhiệt kim, độ trượt và khả năng chạy máy. Quá ít dầu có thể làm nóng và đứt chỉ; quá nhiều dầu có thể gây bám bụi hoặc để lại vết trên sản phẩm.

Chất lượng ống chỉ

Ống chỉ cần được quấn đều, không quá cứng hoặc quá lỏng. Hai đầu ống không được sạt lở, rối hoặc làm chỉ tuột thành từng vòng.

Độ co nhiệt

Thông số này đặc biệt quan trọng với polyester, nylon và polypropylene. Chỉ co quá nhiều sau khi tiếp xúc nhiệt có thể làm đường may nhăn hoặc co kéo vật liệu.

Kết quả chạy thử

Mọi thông số trong phòng thí nghiệm cần được xác nhận bằng thử nghiệm thực tế:

• Chạy trên đúng loại máy.
• Sử dụng đúng kim.
• May đúng vật liệu.
• Duy trì tốc độ sản xuất dự kiến.
• Kiểm tra đường may sau kéo, va đập hoặc thử rơi.

14. Những sai lầm thường gặp khi so sánh spun và multifilament

Chỉ so sánh theo đường kính nhìn bằng mắt

Sợi có bề mặt xù thường trông lớn hơn sợi filament cùng khối lượng. Vì vậy, nhìn bằng mắt không phản ánh chính xác độ mảnh.

Cho rằng chỉ càng bóng càng tốt

Độ bóng chủ yếu liên quan đến cấu trúc filament, hình dạng tiết diện và cách hoàn tất. Nó không trực tiếp chứng minh độ bền hoặc khả năng chạy máy.

Chỉ quan tâm lực đứt ban đầu

Đường may công nghiệp còn chịu mài mòn, uốn lặp, nhiệt, hóa chất và va đập. Cần đánh giá cả độ bền sau may và sau sử dụng.

Nghĩ rằng multifilament luôn ít đứt

Multifilament kém chất lượng, thiếu dầu, xoắn không đúng hoặc bị hư filament vẫn có thể đứt thường xuyên.

Dùng cùng một cài đặt máy cho mọi loại chỉ

Khi chuyển từ spun sang filament, doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh:

• Bộ căng chỉ.
• Kích thước kim.
• Tốc độ máy.
• Chiều dài mũi may.
• Áp lực chân vịt.
• Vị trí móc chỉ.
• Đường dẫn chỉ.

Chọn chỉ theo giá mỗi kilogram

Giá mỗi kilogram không phản ánh đầy đủ chi phí sử dụng. Một loại chỉ ổn định hơn có thể giúp:

• Giảm số lần dừng máy.
• Giảm đường may lỗi.
• Giảm thời gian nối chỉ.
• Giảm hàng phải sửa.
• Tăng tốc độ chuyền.
• Giảm khiếu nại bung đường may.

Doanh nghiệp nên tính chi phí trên mỗi sản phẩm hoàn chỉnh thay vì chỉ so sánh giá nguyên liệu.

15. Cách lựa chọn giữa spun, filament và multifilament

Có thể lựa chọn theo nguyên tắc sau:

Chọn chỉ spun khi:

• Cần bề mặt mềm và mờ.
• Máy đang vận hành ổn định với chỉ xơ.
• Sản phẩm không yêu cầu độ bền cực cao.
• Muốn tối ưu chi phí.
• Cần độ bám tốt trên vật liệu.
• Có thể chấp nhận lượng bụi xơ nhất định.

Chọn monofilament khi:

• Cần đường chỉ trong hoặc khó nhìn thấy.
• Yêu cầu bề mặt cực kỳ trơn.
• Sản phẩm không tiếp xúc gây khó chịu với da.
• Kết cấu cần một filament riêng biệt.

Chọn multifilament khi:

• Yêu cầu độ bền kéo cao.
• Đường may chịu mài mòn.
• Cần giảm bụi xơ.
• Muốn sợi mềm hơn monofilament.
• Sản phẩm chịu tải trọng lặp lại.
• Cần độ đồng đều cao.
• Có khả năng kiểm soát tốt lực căng và nhiệt kim.

Chọn corespun khi:

• Muốn kết hợp độ bền của filament với bề mặt của spun.
• Sản phẩm cần cả độ bền và tính may.
• Đường may yêu cầu vẻ ngoài mờ hơn filament thuần.
• Doanh nghiệp chấp nhận mức chi phí cao hơn chỉ spun phổ thông.

Kết luận

Sự khác biệt cốt lõi giữa chỉ spun, filament và multifilament nằm ở chiều dài và cách sắp xếp các xơ bên trong sợi.

• Chỉ spun được tạo thành từ nhiều xơ ngắn, có bề mặt mềm, hơi xù và phù hợp với nhiều ứng dụng may phổ thông.
• Chỉ filament là nhóm sợi được tạo từ xơ liên tục.
• Monofilament chỉ gồm một filament lớn.
• Multifilament gồm nhiều filament nhỏ liên tục, thường có độ bền, độ đồng đều và khả năng chịu mài mòn tốt.
• Corespun kết hợp lõi filament và lớp xơ spun nhằm cân bằng độ bền với khả năng may.

Không nên lựa chọn chỉ chỉ dựa trên tên gọi, màu sắc hoặc giá bán mỗi kilogram. Doanh nghiệp cần xem xét đồng thời vật liệu, tex hoặc denier, số filament, độ xoắn, độ bền kéo, độ giãn, chất bôi trơn và kết quả chạy thử thực tế.

Đối với các sản phẩm bao bì công nghiệp, việc chọn đúng cấu trúc chỉ không chỉ giúp tăng độ bền đường may mà còn giảm đứt chỉ, hạn chế dừng máy, giảm hàng lỗi và tối ưu tổng chi phí sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ multifilament có phải là chỉ filament không?

Có. Multifilament là một dạng của filament. Nó được cấu tạo từ nhiều filament nhỏ liên tục, trong khi monofilament chỉ có một filament.

2. Chỉ spun có phải lúc nào cũng yếu hơn filament?

Không hoàn toàn. Nếu cùng vật liệu, cùng độ mảnh và chất lượng tương đương, filament liên tục thường có lợi thế về độ bền. Tuy nhiên, một chỉ spun cao cấp vẫn có thể bền hơn filament chất lượng thấp hoặc không phù hợp với ứng dụng.

3. Tại sao chỉ spun có nhiều lông?

Vì chỉ spun được tạo thành từ nhiều xơ có chiều dài giới hạn. Một phần đầu xơ nằm bên ngoài thân sợi, tạo thành bề mặt có lông.

4. Loại chỉ nào tạo ra ít bụi hơn?

Monofilament và multifilament thường tạo ít bụi xơ hơn spun. Tuy nhiên, multifilament bị hư hoặc ma sát mạnh vẫn có thể phát sinh sợi tơ nhỏ.

5. 900D có phải là độ bền của chỉ không?

Không. 900D là chỉ số thể hiện khối lượng của 9.000 mét sợi, không phải lực đứt. Hai sợi cùng 900D có thể có độ bền rất khác nhau.

6. Chỉ multifilament càng nhiều filament càng tốt phải không?

Không nhất thiết. Nhiều filament nhỏ làm sợi mềm hơn nhưng có thể tăng nguy cơ tưa nếu kết cấu và mức xoắn không phù hợp. Số filament phải được thiết kế theo ứng dụng.

7. May bao PP nên dùng spun hay multifilament?

Cả hai đều có thể sử dụng. Chỉ spun phù hợp với nhiều ứng dụng may bao phổ thông và có chi phí hợp lý. Multifilament phù hợp khi cần độ bền, độ đồng đều hoặc khả năng chống mài mòn cao hơn. Nên chạy thử trên đúng loại bao và máy may trước khi lựa chọn.

8. Loại chỉ nào phù hợp với máy may tốc độ cao?

Khả năng chạy tốc độ cao phụ thuộc vào cấu trúc chỉ, dầu bôi trơn, kim, lực căng và vật liệu may. Filament có độ đồng đều tốt nhưng phải kiểm soát nhiệt kim; spun có khả năng bám tốt nhưng có thể phát sinh nhiều bụi xơ hơn.

>>> Xem thêm:

• Denier, Tex và Dtex là gì? Bảng quy đổi sợi công nghiệp
• Số lượng filament ảnh hưởng thế nào đến độ mềm, độ bền và khả năng chạy máy?
• Elongation là gì? Độ giãn dài của sợi PP